Czym jest flamenco: cante, baile, toque

Trzy sztuki w jednej

Według UNESCO flamenco łączy śpiew, taniec i grę instrumentalną w jedną sztukę. Każdy z tych elementów ma hiszpańską nazwę, którą usłyszysz w każdym tablao. Żaden z nich nie jest jedynie ozdobą dla pozostałych: gitara dawno wyrosła z roli akompaniamentu, a śpiewak i tancerz mogą każde prowadzić utwór, podczas gdy pozostali odpowiadają.

• Cante: śpiewany werset, wykonywany przez cantaora lub cantaorę
• Baile: taniec, z pracą stóp, ramion i postawą ciała
• Toque: gitara, która wyznacza również rytm

Palmas i jaleo

Między tymi trzema sztukami i pod nimi rozbrzmiewa dźwięk dłoni. Palmas to klaskanie, a tam, gdzie nie gra gitarzysta, mogą one nieść cały rytm. Jaleo dodaje głos: rytmiczne klaskanie wraz z okrzykami zachęcającymi wykonawców, takimi jak olé. Wikipedia odnotowuje, że klaskanie można wykonywać dłońmi złożonymi w miseczkę dla głuchego dźwięku lub sztywnymi palcami dla ostrzejszego. Oba sposoby są częścią sztuki, a nie jej zakłóceniem. Gdy słyszysz, jak sala klaszcze w grupach, a głos wzywa między uderzeniami, słyszysz jednocześnie utrzymywany compás i zachętę dla wykonawców.

Compás: rytm ukryty pod spodem

Po hiszpańsku compás oznacza powtarzający się cykl rytmiczny, na którym oparty jest utwór, i jest fundamentalny dla flamenco. Najczęstszy cykl liczy dwanaście uderzeń, z akcentami, które nie padają tam, gdzie klasyczny muzyk spodziewałby się mocnej części taktu. Różne formy umieszczają akcenty inaczej i właśnie po tym doświadczeni słuchacze je rozróżniają. Nie musisz liczyć, by cieszyć się występem, ale świadomość, że istnieje dwunastouderzeniowy puls, wyjaśnia, dlaczego klaskanie może brzmieć jak rozmowa.

Palos: formy

Każdy styl flamenco nazywa się palo, a znawcy rozróżniają je po rytmie, modusie, akordach, kształcie wersetu i pochodzeniu. Jest ich ponad pięćdziesiąt. Tradycyjnie dzieli się je na trzy rodziny: najpoważniejszą, zwaną cante jondo; lżejszą, bardziej świąteczną cante chico; oraz grupę pośrednią, która nie pasuje do żadnej z nich. Program zwykle przechodzi między nimi, od poważnych do żywych. Do najlepiej znanych należą soleá, seguiriya, tangos i bulería.

Czytaj dalej: Bulería: imprezowy rytm flamenco

Skąd pochodzi

Według UNESCO Andaluzja jest sercem flamenco, a Murcja i Estremadura również należą do jego korzeni; społeczności Gitano przypisuje się centralną rolę w jego kształtowaniu. Wikipedia podaje przekonanie, że narodziło się pod koniec XVIII wieku, w miasteczkach i miastach równiny dolnego Guadalquiviru, a Jerez de la Frontera zachowuje najwcześniejszy ślad pisany. Rodziny Gitano, które je kultywowały, oraz otaczające je kultury ukształtowały mieszaną tradycję, której żadne pojedyncze pochodzenie nie wyjaśnia.

Od rodzinnych spotkań po tablao

Flamenco zaczynało się jako intymna forma wyrazu, śpiewana na rodzinnych spotkaniach i podczas świąt, a UNESCO podkreśla, że przekazywane jest z pokolenia na pokolenie w rodzinach, dynastiach i klubach flamenco. W XIX wieku pierwsze cafés cantantes oferowały je jako widowisko, a w XX wieku trafiło do teatrów i do szerszego świata. Tablao zachowuje kameralny charakter dawnych czasów: scena blisko stolików, dzięki czemu słychać stukot obcasów i oddech.

Flamenco na scenie na przestrzeni dziejów

Wikipedia krok po kroku śledzi drogę flamenco z salonu na scenę. Pierwsze cafés cantantes XIX wieku oferowały flamenco jako widowisko, a to w nich narodził się zawodowy śpiewak. Od lat 20. do 50. XX wieku organizatorzy reklamowali flamenco jako operę flamenco i wystawiali je na arenach byków oraz w teatrach, co rozprzestrzeniło ten gatunek w całej Hiszpanii i za granicą. Pierwsza katedra flamencologii powstała w Jerez de la Frontera w latach 50. XX wieku, a w 2010 roku UNESCO uznało tę sztukę za dziedzictwo niematerialne.