Bulería: imprezowy rytm flamenco

Czym jest bulería

Bulería to szybki rytm flamenco, a Wikipedia nazywa ją emblematycznym palo flamenco. Niewiele palos cieszy się taką popularnością i jest tak dramatycznych. Wywodzi się ze społeczności Calé Romów w Jerez w XIX wieku, początkowo jako żwawy, radosny finał soleares i pokrewnych palos, a dziś często zamyka całe spotkanie flamenkowe, przy energicznym tańcu i tupaniu. Ponieważ zaczynała jako pogodne zakończenie, jej dźwięk często zwiastuje, że wieczór przechodzi od powagi do świętowania.

Liczenie do dwunastu

Bulería opiera się na dwunastouderzeniowym cyklu. Dziś najczęściej gra się ją z akcentami na trzecim, szóstym, ósmym, dziesiątym i dwunastym uderzeniu, a cykl zaczyna się od dwunastego uderzenia, więc akcent pada na samym początku. Palmas wykonuje się w grupach po sześć, co tworzy kontrytmy wewnątrz dwunastki, a tancerze zwykle liczą do sześciu, nie do dwunastu. Słyszana inaczej, to takt sześć-ósem, po którym następuje takt trzy-czwarte.

Dlaczego brzmi jak impreza

Szybkość i swoboda robią różnicę. Wikipedia opisuje buleríę jako formę pozwalającą na najwięcej improwizacji, z rytmem w centrum wszystkiego. Wykonawcy potrzebują szybkości, zwinności i pewnej kontroli, a tancerze stosują misterną pracę stóp, używając palców, pięty i śródstopia. Tam, gdzie wolniejsze palos pozwalają śpiewakowi przeciągnąć nutę, bulería nieustannie pcha naprzód — dlatego jest naturalnym miejscem, by tancerz mógł się popisać, a sala włączyła się do klaskania. Badanie ponad dwóch tysięcy tekstów flamenco, podsumowane przez Wikipedię, wykazało też, że bulerías obejmują najszerszy zakres tematów.

Skąd pochodzi nazwa

Nazwa wywodzi się od hiszpańskiego czasownika burlar — kpić, albo od rzeczownika bullería, oznaczającego wrzawę, krzyki lub harmider. Jedno i drugie pasuje do brzmienia buleríi w pełnym rozkwicie, gdy klaskanie, okrzyki i tupanie nakładają się na siebie. Tablao w Walencji, któremu poświęcamy tę stronę, dzieli nazwę z tym stylem, a jego własna strona z repertuarem wymienia buleríe wśród palos, obok starszych i poważniejszych tonás, seguiriyas i soleares oraz żywych tangos.

Style regionalne i tempa

Buleríe dzieli się czasem na bulerías al golpe, wolniejsze, oraz bulerías ligadas, szalone. Style regionalne pochodzą z Lebriji, Jerez, Kadyksu i Utrery, przy czym Jerez jest najczęstszy. W niektórych regionach, takich jak Jerez, rytm pozostaje w prostszym sześciotaktowym cyklu i wykorzystuje dwunastkę tylko do zamknięcia frazy. Dlatego dwie buleríe mogą brzmieć tak różnie, nawet gdy obie tańczy się w szybkim tempie.

Śpiew i gra buleríi

W wersji śpiewanej bulería ma trzy lub cztery wersy po osiem sylab. Gitarzysta zawsze zaczyna na dwunastym takcie, więc akcent słychać od razu, a typowy wzór rasgueado wykorzystuje tylko dwa akordy, podkreślane stukaniem w gitarę. Tradycyjni muzycy używają akordów kadencji andaluzyjskiej — sekwencji, którą Wikipedia opisuje jako typową dla flamenco — podczas gdy nowocześni, zainspirowani jazzem, sięgają po bardziej zróżnicowaną harmonię. Wszystko to spoczywa pod warstwą klaskania.

Jak rozpoznać ją w tablao

Gdy gitara przyspiesza, a klaskanie zaczyna się nakładać, prawdopodobnie słyszysz buleríę. Wsłuchaj się w pierwszy takt cyklu lądujący na akcencie, a potem w śpiewaka wymieniającego wersy z tancerzem. Nie musisz liczyć. Obserwuj salę: gdy zespół kończy wieczór buleríą, klaskanie zwykle rozprzestrzenia się od wykonawców na stoliki.

Czytaj dalej: Jak oglądać spektakl flamenco