De bulería: het feestritme van flamenco

Wat een bulería is

De bulería is een snel flamencoritme, en Wikipedia noemt het de emblematische palo van flamenco. Weinig palos zijn zo populair of zo dramatisch. Hij ontstond in de Calé Romani-gemeenschap van Jerez in de 19e eeuw, eerst als een kwiek, vrolijk slot van de soleares en verwante palos, en tegenwoordig sluit hij vaak een hele flamenco-bijeenkomst af, met vurige dans en getik. Omdat hij begon als een opgewekt einde, betekent het horen van een bulería vaak dat de avond kantelt van het plechtige naar het feestelijke.

Twaalf tellen

De bulería loopt op een cyclus van twaalf tellen. Tegenwoordig wordt hij meestal gespeeld met accenten op de derde, zesde, achtste, tiende en twaalfde tel, en de cyclus begint op tel twaalf, zodat het accent vooraan komt. De palmas worden in groepen van zes gespeeld, wat tegenritmes binnen de twaalf opzet, en dansers tellen meestal in zes in plaats van twaalf. Anders gehoord is het een maat van zes-acht gevolgd door een maat van drie-vier.

Waarom het als een feest klinkt

Snelheid en vrijheid maken het verschil. Wikipedia beschrijft de bulería als de vorm die de meeste improvisatie toelaat, met het ritme als spil van alles. Uitvoerders hebben snelheid, behendigheid en stevige controle nodig, en dansers gebruiken ingewikkeld voetenwerk met teen, hiel en bal van de voet. Waar tragere palos een zanger een noot laten aanhouden, blijft de bulería vooruitstuwen, en daarom is hij de natuurlijke plek voor een danser om te schitteren en voor de zaal om mee te klappen. Een studie van meer dan tweeduizend flamencoteksten, samengevat door Wikipedia, vond ook dat bulerías het breedste scala aan onderwerpen bestrijken.

Waar de naam vandaan komt

De naam gaat terug op het Spaanse werkwoord burlar, spotten, of op het zelfstandig naamwoord bullería, dat lawaai, geschreeuw of kabaal betekent. Beide passen bij het geluid van een bulería in volle gang, wanneer klappen, kreten en stampen elkaar overlappen. De tablao in Valencia die deze site volgt, deelt zijn naam met de vorm, en op de eigen voorstellingspagina staat de bulería vermeld bij de palos die worden gebracht, naast de oudere en plechtiger tonás, seguiriyas en soleares en de levendige tangos.

Regionale stijlen en tempo's

Bulerías worden soms verdeeld in bulerías al golpe, die langzamer zijn, en bulerías ligadas, die razendsnel zijn. Regionale stijlen komen uit Lebrija, Jerez, Cádiz en Utrera, waarbij Jerez het meest voorkomt. In sommige regio's, zoals Jerez, blijft het ritme in een eenvoudiger cyclus van zes tellen en wordt de twaalf alleen gebruikt om een frase af te ronden. Daarom kunnen twee bulerías zo verschillend aanvoelen, zelfs wanneer beide op volle snelheid worden gedanst.

Zingen en spelen van een bulería

Wanneer een bulería wordt gezongen, heeft hij drie of vier regels van elk acht lettergrepen. De gitarist begint altijd op tel twaalf, zodat het accent als eerste klinkt, en een typisch aanslagpatroon gebruikt slechts twee akkoorden, geaccentueerd door tikken op de gitaar. Traditionele spelers gebruiken akkoorden uit de Andalusische cadens, de akkoordprogressie die Wikipedia beschrijft als typisch voor flamenco, terwijl moderne spelers met jazzinvloeden een gevarieerder harmonie gebruiken. Dat alles ligt onder het klappen.

Ernaar luisteren in een tablao

Wanneer de gitaar versnelt en de klappen elkaar beginnen te overlappen, hoort u waarschijnlijk een bulería. Luister naar de eerste tel van de cyclus die op het accent valt, en vervolgens naar de zanger die verzen uitwisselt met de danser. U hoeft niet mee te tellen. Kijk de zaal rond: wanneer het gezelschap de avond afsluit met een bulería, verspreidt het geklap zich meestal van de artiesten naar de tafels.

Lees verder: Hoe je een flamencovoorstelling beleeft